Mówimy po swojemu to projekt dokumentowania lokalnej mowy: słów, zwrotów, nazw miejscowych i opowieści, które przechowują codzienną pamięć Lelowa.
„Mówimy po swojemu” to zalążek projektu poświęconego lokalnej mowie: gwarom, regionalizmom, powiedzeniom, nazwom miejscowym i codziennym słowom, które rzadko trafiają do oficjalnych opracowań. Takie słownictwo często znika po cichu, razem ze zmianą pokoleń i sposobów życia.[1]
Celem projektu jest stworzenie małego archiwum językowego. Nie chodzi o ocenianie, która forma jest „poprawniejsza”, lecz o zapisanie tego, jak ludzie rzeczywiście mówią i jak przez język opowiadają o miejscu. Gwara może przechować historię pracy, domu, kuchni, pól, rzemiosła i sąsiedzkich relacji.
- lokalne słowa i ich znaczenia,
- wymowę nazw miejscowych, pól, dróg i części wsi,
- powiedzenia, przysłowia i krótkie anegdoty,
- wspomnienia o dawnych pracach, zwyczajach i świętach,
- różnice między mową starszych i młodszych mieszkańców.
Pierwszym etapem może być prosty formularz zgłoszeniowy albo seria rozmów z mieszkańcami. Każde hasło warto zapisywać z przykładem użycia, przybliżoną lokalizacją i informacją, czy słowo jest jeszcze żywe, czy znane głównie z pamięci rodzinnej.
Projekt dobrze łączy się z częścią historyczną strony: nazwy pól, dróg i miejsc często prowadzą do dawnych funkcji przestrzeni. W ten sposób język może uzupełniać mapy Lelowa, historię osadnictwa i lokalną pamięć rodzin.
Najlepsze hasło w lokalnym słowniku powinno mieć słowo, zapis wymowy, znaczenie, przykład użycia, przybliżone miejsce występowania i informację o osobie lub rodzinie, od której pochodzi. Dzięki temu nie jest martwą definicją, tylko fragmentem żywej pamięci.
Warto zapisywać także niepewność. Jeżeli ktoś pamięta słowo, ale nie jest pewien znaczenia albo zasięgu, taka informacja też jest cenna. Pokazuje, jak lokalna mowa przechodzi między pokoleniami i gdzie zaczyna zanikać.
Projekt językowy powinien szanować rozmówców. Nie każda rodzinna opowieść musi być publiczna, a nie każde nazwisko powinno pojawić się przy haśle. Dlatego dobrze rozdzielać materiał do publikacji od notatek roboczych i zawsze pytać o zgodę.
Najważniejsze jest zachowanie tonu: lokalna mowa nie jest błędem ani ciekawostką do wyśmiania. Jest sposobem, w jaki wspólnota opisywała świat, pracę, relacje i miejsce.